20 — Przygotowanie do pracy serwera ssh

Czym jest SSH (Secure Shell)? To protokół komunikacyjny używany do bezpiecznego, szyfrowanego łączenia się i zarządzania systemami zdalnymi. Jest standardem de facto w administracji serwerami Linux.

Klient vs Serwer: Aby połączyć się *z* innego komputera, potrzebujesz klienta SSH (zazwyczaj jest on domyślnie zainstalowany). Aby inni mogli łączyć się z Twoim komputerem, potrzebujesz serwera SSH.

Implementacja OpenSSH: Najpopularniejszą, otwartoźródłową implementacją zarówno klienta, jak i serwera SSH jest pakiet OpenSSH. Składa się on z:

openssh-client (klient, zwykle domyślnie zainstalowany)

openssh-server (serwer, który musimy zainstalować)

Proces instalacji: Instalacja za pomocą menedżera pakietów apt zapewnia pobranie pakietu z zaufanego repozytorium, jego weryfikację i automatyczną konfigurację podstawowych ustawień.

2. Uruchomienie serwera SSH:

Demon sshd: Po instalacji, główny proces serwera SSH to sshd (SSH Daemon). To on nasłuchuje na domyślnym porcie TCP 22, czekając na przychodzące połączenia.

Zarządzanie usługą przez systemd: Nowoczesne dystrybucje Linux używają systemu systemd do zarządzania usługami. Kluczowe polecenia:

sudo systemctl start ssh – uruchamia usługę natychmiast.

sudo systemctl stop ssh – zatrzymuje usługę natychmiast.

sudo systemctl restart ssh – restartuje usługę (przydatne po zmianie konfiguracji).

sudo systemctl enable ssh – włącza autostart usługi podczas bootowania systemu.

sudo systemctl status ssh – wyświetla status usługi (czy działa, czy są błędy).

Weryfikacja działania: Po uruchomieniu usługi należy sprawdzić, czy faktycznie nasłuchuje ona na oczekiwanym porcie, używając poleceń takich jak ss lub netstat.

Składnia polecenia klienta: ssh [opcje] [użytkownik]@[adres_hosta]

użytkownik: Nazwa użytkownika na zdalnym systemie, na którego konto chcemy się zalogować.

adres_hosta: Adres IP (np. 192.168.1.100) lub nazwa domenowa (np. serwer.mojafirma.pl) zdalnego komputera.

Uwierzytelnianie:

Hasło: Podstawowa metoda. Po podaniu polecenia ssh, klient poprosi o hasło wskazanego użytkownika.

Klucze SSH: Bardziej bezpieczna metoda. Polega na użyciu pary kluczy kryptograficznych (prywatny na komputerze lokalnym, publiczny na zdalnym). Pozwala na logowanie bez podawania hasła i jest odporne na ataki brute-force.

Pierwsze połączenie i "odcisk palca" hosta: Przy pierwszym połączeniu z serwerem klient wyświetla tzw. fingerprint klucza hosta i pyta o jego akceptację. Jest to mechanizm zabezpieczający przed atakami Man-in-the-Middle. Informacja o zaakceptowanym hoście jest zapisywana w lokalnym pliku ~/.ssh/known_hosts.

Do uzupełnienia.

Cel: Pozyskanie niezbędnego oprogramowania do świadczenia usługi zdalnego dostępu.

Kroki:

Otwórz terminal.

Zaktualizuj listę pakietów (dobre praktyki):

sudo apt update

Zainstaluj pakiet serwera OpenSSH:

sudo apt install openssh-server

Podczas instalacji, odpowiedz Y (Yes) na potwierdzenie. System automatycznie uruchomi i włączy autostart usługi ssh (a właściwie sshd).

Cel: Upewnienie się, że usługa jest aktywna i gotowa do przyjmowania połączeń.

Kroki:

Sprawdź status usługi (powinna być już uruchomiona po instalacji):

sudo systemctl status ssh

Szukaj komunikatu Active: active (running). Naciśnij q, aby wyjść z podglądu statusu.

(Opcjonalnie) Jeśli usługa nie działa, uruchom ją ręcznie:

sudo systemctl start ssh

Sprawdź, czy demon nasłuchuje na porcie 22. Użyj nowocześniejszego polecenia ss:

sudo ss -tlnp | grep:22

-t – pokaż porty TCP

-l – pokaż tylko nasłuchujące porty

-n – pokazuj numery portów (a nie nazwy usług)

-p – pokaż nazwę procesu

grep:22 – przefiltruj wynik, pokazując tylko linie z portem 22

Powinieneś zobaczyć wynik podobny do:

LISTEN 0 128 0.0.0.0:22 0.0.0.0:* users:(("sshd",pid=1234,fd=3))

Oznacza to, że sshd nasłuchuje na wszystkich interfejsach (0.0.0.0:22).

Cel: Przetestowanie działania serwera poprzez nawiązanie połączenia z własną maszyną.

Kroki:

W terminalu, użyj klienta SSH, aby połączyć się z Twoim własnym komputerem (tzw. localhost). Jako użytkownika użyj swojego obecnego loginu.

ssh $(whoami)@localhost

(Polecenie $(whoami) wstawi automatycznie Twoją nazwę użytkownika).

Możesz też po prostu wpisać:

ssh localhost

(klient SSH domyślnie spróbuje zalogować się przy użyciu Twojej obecnej nazwy użytkownika).

Pierwsze połączenie: Zobaczysz ostrzeżenie o autentyczności hosta i pytanie, czy chcesz kontynuować.

text

The authenticity of host 'localhost (::1)' can't be established.

ECDSA key fingerprint is SHA256:xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx.

Are you sure you want to continue connecting (yes/no/[fingerprint])?

Wpisz yes i naciśnij Enter.

Zostaniesz poproszony o hasło użytkownika, na którego konto się logujesz. Wpisz je (hasło nie będzie widoczne podczas pisania) i naciśnij Enter.

Jeśli hasło było poprawne, powitanie w terminalu się zmieni. Zobaczysz nowy wiersz poleceń. Oznacza to, że jesteś teraz "zalogowany" zdalnie na swoim własnym komputerze. Sprawdź, wykonując np. polecenie hostname – wskaże ten sam komputer.

Aby rozłączyć się i wrócić do swojej pierwotnej sesji, wpisz:

exit

Sprawdź, czy wróciłeś do oryginalnej sesji (powinien zniknąć komunikat o rozłączeniu).